Mucha: commercie versus passie en spiritualiteit

Schoonheid en bezieling: Kunst is onmisbaar in een leven met meer verwondering, betekenis en diepte. OMG Magazine neemt je daarom mee langs bijzondere kunstenaars en opvallende werken. Laat je inspireren! Dit keer: Alphonse Mucha. Hij is enorm succesvol. Maar de commercie gaat wringen door zijn hang naar het mystieke en zijn engagement met het Slavische volk.

De Tsjechische kunstenaar Alphonse Mucha (1860 – 1939) werd in één klap beroemd met zijn affiche voor het toneelstuk Gismonda. Hij heeft zeer veel succes met zijn decoraties, affiches en ontwerpen voor producten. Door zijn passie voor het mystieke en zijn behoefte het Slavische volk te steunen, gaat dat commerciële succes langzaamaan tegenstaan. Wat krijgt voorrang?

Le style Mucha

De in Moravië (nu Tsjechië) geboren Mucha begint zijn carrière als decorschilder in Wenen en gaat vervolgens naar de kunstacademie in München. In 1887 vestigt hij zich in Parijs om zijn opleiding voort te zetten. Hij verdient zijn geld als illustrator. De beroemde actrice Sarah Bernhardt geeft hem de opdracht een affiche voor de productie ‘Gismonda’ te maken. De lithografie is zodanig anders en vernieuwend dat Mucha in één keer bekend is. De affiches worden zelfs gestolen, zo populair zijn ze. Voor Bernhardt ontwerpt hij jarenlang kostuums, decors en sieraden.

Moeite met commercie

muchaMucha ontwerpt talloze affiches, omslagen voor tijdschriften en reclamedrukwerk. Zijn werk is kenmerkend en bepalend voor de Art Nouveau. Deze stijl wordt in Parijs zelfs ‘le style Mucha’ genoemd. Art Nouveau betekent letterlijk nieuwe kunst, echter Mucha ziet zijn werk niet als nieuw, maar als tijdloos. De vrouw is de grote inspiratie; elegant, dromerig, sensueel en sterk. We zien pastelkleuren, ronde en natuurlijke vormen, sierlijke krullende lijnen, decoratieve patronen en de kenmerkende zweepslag.

Mucha krijgt steeds meer moeite met het commerciële werk dat hij doet. Hij wil meer artistieke vrijheid om gelaagdheid en spiritualiteit in zijn kunst te brengen. In 1899 brengt hij zijn boek Le Pater uit. Bewust in een beperkte oplage in tegenstelling tot zijn andere, commerciële werk. Het is Mucha’s vrije vertaling van het Onze Vader. Het is een totaalkunstwerk van de oorspronkelijke tekst, de interpretatie van Mucha en illustraties, boordevol symboliek.

Het boek geeft de worsteling van de mens weer van de duisternis naar het licht, en uiteindelijk naar het goddelijk opperwezen. Dit opperwezen is volgens Mucha een mystieke abstractie. Mucha’s spiritualiteit is een mengeling van het traditionele christelijke gedachtegoed en de vrijmetselarij. Hij is lid van de Parijse grootloge en richt later de Tsjechische vrijmetselarij op.

Slavisch epos

In 1910 verlaat Mucha Parijs en keert terug naar Tsjechië. Hij wil de periode van de affiches achter zich laten en zich wijden aan het Slavische volk, dat jarenlang onderdrukt is geweest door het Oostenrijk-Hongaarse keizerrijk. Streven is om de patriottistische gevoelens aan te wakkeren en het panslavisme te steunen.

Met financiële hulp van een Amerikaanse filantroop begint hij aan een serie van 20 immens grote doeken met afbeeldingen uit de geschiedenis en mythologie van Tsjechië en andere Slavische regio’s. De creatie van zijn Slavisch Epos neemt 18 jaren in beslag en schildert hij in een wat meer conservatieve stijl. Mucha beschouwt dit als zijn belangrijkste werk. Het eerste doek heeft als titel ‘De Slaven in hun oorspronkelijke vaderland‘ en het laatste schilderij in de reeks is ‘De apotheose van de Slaven‘, de triomfantelijke overwinning van alle Slaven die in 1918 een eigen thuisland kregen.

Passie wint

En zo wint Mucha’s passie het van financieel gewin. Het Slavisch Epos schenkt hij aan de stad Praag. Toch blijft Mucha vooral voortleven als de kunstenaar van de affiches. In de jaren ’60 en ’70, tijdens de hoogtijdagen van het hippie tijdperk wordt zijn art nouveau stijl weer enorm populair, zoals bijvoorbeeld te zien op de lp hoes van Pink Floyd en de Rolling Stones.

Tekst Inez Huis Beeld Wikimedia

Meer lezen op OMG over kunst?