OMG kunst Af Klimt

Hilma af Klint: schilderen via spirituele gidsen

Kunst brengt verwondering, schoonheid en is onmisbaar in een leven met meer bezieling, betekenis en betovering. Vandaar dat je bij OMG Magazine regelmatig leest over kunst. We nemen je mee langs bijzondere kunstenaars en opvallende werken. Laat je inspireren! Dit keer: Hilma af Klint. Wie was deze uitzonderlijke kunstenares die schilderijen maakte die werden ingegeven door spirituele gidsen?

Wassily Kandinsky claimt in 1911 het eerste abstracte schilderij te hebben gemaakt. Echter de Zweedse Hilma af Klint (1862-1944) schilderde toen al jaren in alle stilte radicale, abstracte schilderijen, ingegeven door haar ‘gidsen’. De wereld was nog niet klaar voor haar kunst, vond zij. Dus er mocht pas twintig jaar na haar dood mee kennis worden gemaakt.

Vrouwelijke kunstenaars

Af Klint wordt geboren in een aristocratische familie van scheepvaartofficieren en cartografen. Als zij achttien is, sterft haar jongere zusje, hetgeen haar belangstelling voor het occulte wekt. Zij studeert aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Stockholm in een tijd waarin vrouwelijk kunstenaars niet serieus werden genomen. De reden zou zijn dat een vrouw alleen kan reproduceren en niet werkelijk iets nieuws creëren. Af Klint keert zich af van deze mannenwereld, besluit nooit te trouwen en gaat haar eigen weg. Zij breekt met de academische conventies.

Af Klint keert zich af van de mannenwereld, besluit nooit te trouwen en gaat haar eigen weg. Zij breekt met de academische conventies

Spiritistische cirkel

Met vier andere vrouwen richt zij in 1896 een spiritistische cirkel op, de Fem. Wekelijks houden zij seances waarin zij contact leggen met spirituele gidsen, ‘de Hoge Meesters’ zoals zij ze noemen. De boodschappen die zij doorkrijgen leggen ze vast door middel van automatisch schrijven en tekenen. Tijdens een seance krijgt Hilma af Klint de opdracht schilderijen voor een tempel te ontwerpen. Deze moeten een spirituele boodschap aan de mensheid overbrengen en zij fungeert hierbij als medium voor de gidsen.

Zij start in 1906 met haar mediamieke schilderijen. In negen jaar tijd schildert zij in een staat van hoger bewustzijn een serie van 193 werken, genaamd ‘Schilderijen voor de Tempel’. Ze werkt snel en met krachtige, zekere penseelstreken. Wat de schilderijen voorstellen, weet ze niet – zo noteert ze in haar notitieboek. Ze zal haar leven lang blijven onderzoeken wat de spirituele betekenis is van hetgeen zij geschilderd heeft.

Alles is één

De algemene boodschap van de serie is dat alles buiten de zichtbare, dualistische wereld, één is. De schilderijen verdeelt ze in groepen, waaronder De 10 Grootste. Dit zijn zeer kleurrijke doeken van maar liefst 328 bij 240 cm. Zij gebruikt zelfverzonnen woorden en letters en schildert vaak ronde vormen, veelal abstract en soms herkenbaar als slakken, bloemen en bladeren. Zij gebruikt symbolen uit de natuur, bijvoorbeeld een spiraal voor ontwikkeling. Ook geeft ze kleuren een betekenis blauw is vrouwelijk, geel is mannelijk.

Rudolf Steiner spreekt zijn waardering uit voor haar kunst, maar keurt het af dat zij vrouwen op een gelijk niveau als mannen plaatst

In haar studio ontmoet ze de gerespecteerde theosoof Rudolf Steiner. Hij spreekt zijn waardering uit voor haar kunst, maar keurt het af dat zij via haar ‘Hoge Meesters’ werkt en vrouwen op een gelijk niveau als mannen plaatst. Af Klint raakt vervolgens vier jaar lang geen penseel meer aan en bezint zich. Ze verdiept zich verder in wereldreligies, met name in het esoterische christendom en Steiners geschriften over de Rozenkruisers. Met hernieuwde inspiratie maakt zij vervolgens de serie af. In plaats van ronde vormen schildert ze steeds meer geometrische vormen en er komen meer christelijke symbolen in voor.

Eindelijk klaar voor haar werk!

Na haar dood in 1944 erft neef Erik af Klint haar gehele oeuvre; ruim duizend werken en meer dan 125 notitieboeken. Hij weet niets van kunst en bewaart de schilderijen lange tijd, zelfs meer dan de opgedragen twintig jaar, op een zolder. Pas in de jaren tachtig wordt Hilma af Klints werk op internationale schaal getoond. Echt beroemd wordt zij pas met overzichtstentoonstellingen in Stockholm, New York en Berlijn begin deze eeuw. De reacties op haar werk zijn enorm, het raakt mensen. Kennelijk zijn wij nu pas ‘klaar’ voor haar werk.

Tekst Inez Huis Beeld Hilma af Klint, De tio största, nr 3. Ynglingaåldern. Ur Grupp 4, 1907 | Courtesy Stiftelsen Hilma af Klints Verk. Photo: Albin Dahlström/ Moderna Museet | Lees hier meer

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email